Kariera Nikodema Dyzmy - Część I
Bezrobotny Nikodem Dyzma trafia do Warszawy i przypadkiem znajduje zaproszenie na rządowy raut. Awantura z wpływowym Terkowskim zostaje uznana za przejaw politycznej odwagi. Zaskoczony prowincjusz otrzymuje posadę u Kunickiego w Koborowie.

Rok produkcji: 1980
Serial: Kariera Nikodema Dyzmy · Odcinek 1
Kariera Nikodema Dyzmy — Część I
Jeden przypadkowy raut zmienia wszystko
Nikodem Dyzma (Roman Wilhelmi) jeszcze niedawno pracował jako urzędnik pocztowy w prowincjonalnym miasteczku. Teraz w Warszawie usiłuje znaleźć jakiekolwiek zatrudnienie — najchętniej jako fordanser lub grający na mandolinie muzyk. Ma pusty portfel, nieznajomych traktuje z podejrzliwością, a głód coraz mocniej odbiera mu cierpliwość. Mieszka skromnie przy ulicy Krochmalnej, daleko od wielkich sal balowych i eleganckich gabinetów, do których z pozoru nigdy nie będzie miał wstępu.
Nieoczekiwanie znajduje na ulicy zaproszenie na rządowy raut. Nie zna jego adresata, ale postanawia wykorzystać dokument: na przyjęciu będzie przynajmniej można zjeść do syta. Wtapia się w towarzystwo arystokratów, oficerów i urzędników, mimo że jego zachowanie zupełnie nie przystaje do salonowych zasad. Gdy wpływowy Jan Terkowski, szef gabinetu premiera, wytrąca mu talerz, Dyzma wybucha gniewem i publicznie go obraża.
Ku zaskoczeniu Nikodema zgromadzeni goście nie potępiają jego zachowania. Przeciwnicy Terkowskiego są zachwyceni odwagą nieznajomego i dochodzą do wniosku, że musi on być kimś niezwykle wpływowym, skoro pozwala sobie na taki afront. Pułkownik Wacław Wareda, minister Jaszuński i ziemianin Leon Kunik-Kunicki zaczynają traktować prostaka jak człowieka godnego najwyższego szacunku. Kunicki proponuje mu pracę administratora majątku w Koborowie.
Mechanizm pomyłki, z której rodzi się kariera
Pierwsza część jest znakomitą miniaturą satyryczną. Dyzma niczego nie planuje — to inni uczestnicy przyjęcia budują mu legendę, przypisując ordynarności odwagę, milczeniu rozwagę, a przypadkowi ukryty zamiar polityczny. Widz wie o jego biedzie i prawdziwym pochodzeniu, podczas gdy elity widzą jedynie człowieka, którego warto znać.
Finał tego etapu przynosi niemal baśniową zmianę położenia: człowiek szukający darmowej kolacji wyjeżdża z Warszawy jako administrator dużego majątku. Czy szansa dana mu przez przypadek jest początkiem lepszego życia, czy narzędziem ujawniającym najgorsze cechy otoczenia? Serial dopiero zaczyna odpowiadać na to pytanie.
Warto zwrócić uwagę na autentyczne łódzkie plenery zastępujące Warszawę: między innymi bramę przy ul. Moniuszki 1 i pałac przy ul. Gdańskiej 32, wykorzystany do sceny znalezienia zaproszenia.
Metryka: Polska, 1980; odcinek 1 z 7, barwny serial kostiumowy i satyra obyczajowa; ok. 45–60 minut. Reżyseria: Jan Rybkowski, Marek Nowicki. Główna rola: Roman Wilhelmi. Muzyka: Piotr Marczewski.