Jak rozpętałem drugą wojnę światową - Jak rozpętałem drugą wojnę światową - Część 1: Ucieczka
Franek Dolas przypadkowo oddaje strzał podczas pierwszych godzin wojny i zaczyna wierzyć, że sam wywołał światowy konflikt. Niemiecka niewola, brawurowe ucieczki i nieoczekiwana podróż przez Jugosławię rozpoczynają jego niezwykłą tułaczkę.

Rok produkcji: 1969
„Jak rozpętałem drugą wojnę światową”, część 1: „Ucieczka”
Jeden strzał i wielka wojna
Początek września 1939 roku. Szeregowiec Franciszek Dolas, polski żołnierz o wielkiej fantazji i niewielkiej cierpliwości do regulaminów, znajduje się przy stacji kolejowej niedaleko granicy. Zmęczony zasypia, a jego karabin przypadkowo wypala. Niemcy rozpoczynają ostrzał. Franek wyciąga z tego jeden, całkowicie błędny wniosek: to przez niego wybuchła druga wojna światowa. Ta komiczna pomyłka staje się początkiem najdziwniejszej wojennej odysei polskiego kina.
Dolas wpada w ręce Niemców. Zamiast pogodzić się z losem jeńca, nieustannie kombinuje, jak wydostać się na wolność. Pierwsze dwie próby ucieczki kończą się fiaskiem, ale szeregowiec nie odpuszcza. Trzecia okazja pojawia się podczas przewożenia więźniów do innego obozu. Niepoprawny optymista wykorzystuje zamieszanie i zbiega. Zamiast jednak spokojnie wrócić do Polski, wędruje coraz dalej – przez europejskie granice, w kierunku Bałkanów.
Franek w Jugosławii
W Jugosławii Dolas napotyka kolejne przeszkody, ale chwilowo życie przybiera bardziej beztroski obrót. Bohater spędza czas w tawernie, gdzie alkohol i nieporozumienia językowe prowadzą do nowych kłopotów. Kiedy grozi mu znalezienie się na niemieckim statku, interweniuje kapitan Dimo, który zabiera go na swoją jednostkę. Wydaje się, że wraz z rejsem ku Cyprowi sytuacja się uspokoiła. Tymczasem statek zostaje storpedowany przez włoski okręt podwodny. Ten dramatyczny moment zamyka pierwszą część, zapowiadając znacznie dalszą tułaczkę.
„Ucieczka” wprowadza model humoru całej trylogii. Dolas zwycięża nie dzięki sile czy wojskowemu doświadczeniu, lecz dzięki improwizacji – i wyjątkowo często czystemu przypadkowi. Niemieccy oficerowie, zasady wojskowe i językowe nieporozumienia stają się dla niego przeciwnikami, z którymi walczy sprytem i bezczelną pewnością siebie. Jedna z najbardziej zapamiętanych scen cyklu, związana z nazwiskiem Grzegorz Brzęczyszczykiewicz, pokazuje, jak zwyczajne przesłuchanie może zamienić się w komedię absurdu.
Kulisy i kontekst
Marian Kociniak buduje postać Franka jako połączenie niezdarnego pechowca i wiecznego optymisty. Tadeusz Chmielewski nie próbuje przedstawiać wojny w stylu pomnikowego dramatu. Ośmiesza sztywność władzy i mechaniczne posłuszeństwo; nawet w obozie jenieckim komediowa pomysłowość bohatera nie pozwala wojskowej machinie zachować całkowitej powagi.
Film: „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”, część I – „Ucieczka”. Produkcja: 1969; premiera kinowa całości: 2 kwietnia 1970. Długość katalogowa: ok. 86 min. Reżyseria i scenariusz: Tadeusz Chmielewski, według „Przygód kanoniera Dolasa” Kazimierza Sławińskiego. Zdjęcia: Jerzy Stawicki. Muzyka: Jerzy Matuszkiewicz. Oryginalna wersja czarno-biała, później także koloryzowana.
Oglądanie i źródła
- 35mm.online – część 1, „Ucieczka” – karta filmu i materiał wideo w katalogu cyfrowym.
- Studio Filmowe Kadr – pełne streszczenia trzech części
- Filmweb – obsada, informacje i data premiery
Dostępność filmu na platformach zależy od praw licencyjnych i regionu.